طرز تهیه لعاب ظروف سفالی

طرز تهیه لعاب ظروف سفالی
طرز تهیه لعاب ظروف سفالی

ایرانیان در بین مردم سراسر جهان به هنرمندی در لعاب شهره می باشند. این بخاطر آموزش لعاب می باشد که نسل به نسل به یکدیگر منتقل کرده اند . اغلب هنرهای تجسمی و صنایع ظریف دستی در طول تاریخ توسط هنرمندان این سرزمین تولید شده و در معرض دید جهانیان قرار گرفته است. لعابکاری نمونه ای زیبا از آفرینش هنری در تمام دنیاست که ایرانیان آن را به نیکویی پرورش داده و نسل به نسل آموزش لعاب را به یکدیگر داده اند .

ظروف لعابکاری شده علاوه بر زیبایی بیشتر دارای ماندگاری بالا می باشند و امکان نگهداری مواد غذایی را نیز دارند. شاید امروزه بیشتر به منظور جلوه ظاهری و حفظ استحکام از لعاب بر روی اشیاء سفالی استفاده شود .

از دوران باستان ، آثار حجمی و لعابکاری بسیاری اکتشاف شده است. لعابکاری ریشه در هنر سفالگری دارد و ایرانیان در دوران باستان با این صنعت به خوبی آشنا بودند. سفالینه های ساخته شده در دوران باستان در اغلب مناطق ایران به دست آمده است. شیء ساخته شده با سفال خام پس از خشک شدن به صورت متخلخل است و استحکام خوبی ندارد علاوه بر آن خاصیت تراوش مایعات را داشته و قابل استفاده برای ظروف نمی باشد. لعاب همان ماده ای است که می تواند جلوی تراوش مایعات را گرفته و سفال متخلخل را صاف و غیرقابل نفوذ نماید.

با توجه به استفاده از هنر لعابکاری در سفالگری یا نقوش برجسته ، بازارهای زیادی برای این رشته وجود دارد ، از طراحان داخلی ساختمان که از هنر لعاب روی ظروف در تزیین طراحی های خود استفاده می کنند تا کسانی که در حوزه تولید ظروف سفال و سرامیک فعالیت دارند . و این بازار کار برای هنرمندان سفالگر و لعابکار بیش از پیش رونق گرفته است . از این روست که روزانه علاقه مندان بسیاری تمایل به فراگیری این هنر داشته و کلاس های آموزشی مختلفی نیز برای آموزش لعاب و لعابکاری بر روی سفال و دیگر مواد تشکیل می شود .

لعاب ماده ای چسبناک و ساخته شده از ترکیبات گوناکون می باشد که با توجه به اشیاء زیرین و یا رنگ مورد نظر به دو روش اصلی تهیه می شود .طرز تهیه لعاب ظروف سفالی

الف- لعاب قلیایی ب- لعاب سربی

این لعاب مناسب برای لعابکاری بر روی سفال و دیگر اشیا می باشد و با مخلوطی از شیشه قلیایی ، سیلیس خام ، شیشه های خورده و حرارت دیده ، تهیه می شود . ماده قلیایی در این ترکیب را از خاکستر نوعی گیاه به دست می آورند که به گیاه اشنون معروف است . اشنون گیاهی بوته ای است که در شوره زار می روید که از نیم سوز شده گیاه خاکستر تهیه کرده و پس از سرد شدن به رنگ سیاه  در می آید . همه این مواد و ترکیب در اثر حرارت و یا مقدار درصد مناسبی با هم ترکیب می شوند و با آب در آسیاب های مخصوصی چرخ شده و به صورت نوعی ماده لزج و بی رنگی در می آیند . این مایع بی رنگ همان لعاب است که در لعابکاری قلیایی از آن استفاده می شود و می توان به رنگ دلخواه نیز آن را مزین کرد.

برای لعابکاری با لعاب سربی ابتدا باید این لعاب را از ترکیب اکسید سرب ، شیشه خورده و سیلیس خام تهیه کرد . درصد به کار رفته در هر کدام از مواد باید به نسبت صحیحی انتخاب شود تا نتیجه کار رضایت بخش باشد . همان‌طور که مشخص است اکسید سرب در این ترکیب وجه تمایز آن با لعاب قلیایی است . برای تهیه اکسید سرب باید سرب را حرارت داده تا به صورت نرم و قابل انعطافی تبدیل شود . این ماده را با دیگر مواد گفته شده به صورت پودر در آورده و همچون تهیه لعاب قلیایی با آب ترکیب کرده تا به صورت مایعی بی رنگ و چسبناک تبدیل شود . لعاب سربی می تواند با فلزات مختلف تهیه شده و ترکیب رنگی بسیار متنوعی را ایجاد نماید .

همان‌طور که مشخص است مراحل تهیه لعاب ، کاری است دشوار که خوشبختانه در کارگاه های آموزشی به صورت آماده وجود دارد . موسسه تصویرگران پویا اندیش لوازم ضروری برای لعاب ، مجسمه سازی و گل سفال را برای راحتی بیشتر هنرجویان در محل برگزاری کلاس ها به فروش می رساند.

انتهای دور ها مدارک معتبر و قابل ترجمه قضایی برای هنرجویان صادر خواهد شد .

۱۱۰ ۱۱۱ ۲۸ –  ۰۵ ۰۵ ۵۸ ۲۲  –   ۵۸۷ ۵۸۷ ۲۲ – ( ۰۲۱ )

۶۰ ۷۳ ۹۷۳ ۰۹۱۲

تهران – پاسداران – بالاتر از برج سفید – ابتدای گلستان سوم  – ساختمان ۱۲۰

مرکز تخصصی آموزش سفالگری – پویا اندیش

pouyaandish@

pouyaandish@

با سابقه 25 سال آموزش سفالگری در تهران

آموزشگاه سفالگری پویا اندیش .

آموزش تخصصی سفالگري و هنرهای تجسمی

سایر وب سایت های ما :

آموزش سفالگری

تهران – پاسداران – بالاتر از برج سفید – ابتدای گلستان سوم – بعد از رستوران چیتربرگر – ساختمان 120مرکز تخصصی آموزش سفالگری در تهران – پویا اندیش

تلفن ها : 05 05 58 22 – 587 587 22 – ( 021 )

( خط ویژه ) 110-111-28

587632 22 – 587621 22  – 22587650

همراه : 60 73 973 0912

پس از انجام مراحل سفالگری ، نوبت به انجام لعاب کاری در سفال می رسد . با استفاده از رنگ و لعاب در سفالگری ، می توان سفال های بسیار زیبا و با درخشش بی نظیری را تهیه کرد. لعاب کاری یک مرحله بسیار لذت بخش و سرگرم کننده در سفالگری محسوب می شود، که با استفاده از آن می توان به تزیین و رنگ آمیزی سفال پرداخت. آموختن روش های لعاب کاری سفال نیاز به تمرین دارد، و بسیاری از عوامل مانند نوع کوره و یا نوع خاک رس در ایجاد یک سفال بسیار زیبا و با کیفیت تأثیر گذار می باشند. روش های لعاب کاری زیادی وجود دارد که میتوان از آنها استفاده نمود ، که هر یک از این روش ها دارای اصول مخصوص به خود می باشد. و در نهایت می توان با به کارگیری تکنیک های گوناگون در این زمینه، اشکال سفالی بسیار منحصر به فردی را ایجاد نمود.

 در این مقاله قصد داریم شما را با نحوه استفاده از رنگ و لعاب در سفالگری و شیوه های مختلف لعاب کاری آشنا کنیم:

به عنوان یکی از آسان ترین شیوه ها برای استفاده از رنگ و لعاب در سفالگری می توان به؛ غوطه ور کردن سفال درون رنگ و لعاب اشاره کرد. برای انجام این کار باید جسم سفالی مورد نظر را به درون لعاب مایع فرو برده؛ و سپس آن را در محیط مناسبی قرار دهید تا خشک گردد. در این روش بهتر است لعاب مورد استفاده دارای قوام مناسبی باشد تا رنگ و لعاب استفاده شده در آن از کیفیت مناسبی برخوردار باشد. با استفاده از این روش می توانید تمام قسمت های سفال را به خوبی درون لعاب مایع غوطه ور سازید، و به این ترتیب تمام قسمت های مورد نظر را به لعاب آغشته نمایید.

ریختن مایع لعاب در داخل و خارج سفال: برای پوشش دادن لعاب توسط این روش ، بهتر است لعاب دارای قوام مناسب باشد. در استفاده از این روش باید مایع لعاب را داخل ظرف سفالی ریخت و همین کار را برای سطح خارجی آن نیز تکرار کرد.

استفاده از قلم مو برای ایجاد لعاب بر روی سفال سبب ایجاد لایه ای ضخیم تر از لعاب بر روی سفال می گردد. برای استفاده از این روش بهتر است رنگ لعاب را به خوبی ترکیب کرده و به هم بزنید و سپس با استفاده از قلم مو ، لایه مناسبی از رنگ را بر روی سفال قرار دهید و سفال را با استفاده از آن پوشش دهید. در هر مرحله پس از پایان لعاب کاری قلم مو و یا برس را به طور کامل بشویید. بسیاری از افراد ، لعاب های از پیش آماده و یا لعاب های فرموله را در این روش به کار می برند، که استفاده از این نوع لعاب ها سبب ایجاد پوشش بهتر و ضخیم تری در سطح سفال می گردد.طرز تهیه لعاب ظروف سفالی

اسفنج یک ابزار مفید در لعاب کاری به شمار می رود ؛ که برای ایجاد پوششی از لعاب بر روی سفال می توان از اسفنج های آغشته به مایع لعاب استفاده نمود. برای انجام این کار بهتر است یک اسفنج مصنوعی و یا طبیعی با بافت مناسب را برای این کار انتخاب نمود. البته استفاده از اسفنج های زبر و بافت دار نیز می تواند تنوعی در لعاب کاری ایجاد کند؛ زیرا در این صورت بافت اسفنج نیز بر روی سفال باقی می ماند و سبب ایجاد الگوهای بسیار جالب و چشم نوازی در سفال ها می گردد.

 

 

با استفاده از یک رنگ پاش می توان مایع لعاب را بر روی سفال اسپری نمود. تفنگ اسپری و رنگ پاش از جمله ابزاری است که در این روش کاربرد بسیار زیادی دارد ، و با استفاده از این ابزار می توان ترکیب رنگ زیبایی را در سفال ایجاد نمود. در صورت استفاده از این روش برای لعاب کاری باید وسیله مورد استفاده شما دارای دهانه مناسبی باشد؛ تا به این ترتیب ذرات لعاب به آسانی و بدون چسبندگی از آن خارج شوند.  نکته: توجه داشته باشید که برای استفاده از اسپری در لعاب کاری باید این کار را در محیطی با تهویه مناسب انجام دهید.

جهت ثبت نام و اطلاع از شرایط کلاس های آموزشی رنگ و لعاب

با سابقه 25 سال آموزش سفالگری در تهران

آموزشگاه سفالگری پویا اندیش .

آموزش تخصصی سفالگري و هنرهای تجسمی

سایر وب سایت های ما :

آموزش سفالگری

تهران – پاسداران – بالاتر از برج سفید – ابتدای گلستان سوم – بعد از رستوران چیتربرگر – ساختمان 120مرکز تخصصی آموزش سفالگری در تهران – پویا اندیش

تلفن ها : 05 05 58 22 – 587 587 22 – ( 021 )

( خط ویژه ) 110-111-28

587632 22 – 587621 22  – 22587650

همراه : 60 73 973 0912


 

سالها پیش سفالگران لالجین سه من قلیا را (که از سوزاندن گیاه اشنان به دست می‌آوردند) با دو من سنگ چخماق مخلوط کرده، تا حدود هزار درجه حرارت می‌دادند تا نوعی شیشه (سیلیکات) به وجود آید. سپس این ماده را خرد و آسیاب می‌کردند و یک من و نیم از آن را با یک من سنگ چخماق و نیم من بلور مخلوط کرده، آسیاب می‌کردند. به این مخلوط اصطلاحاً یک پسسا (پستاهی سه منی) می‌گفتند که برای تهیهٔ انواع لعابها به کار می‌رفت؛ به عنوان مثال برای ساخت لعاب فیروزه‌ای سه من از این مخلوط را با دو من اکسید قلع و نیم کیلو توفال (اکسید) مس و پنج مثقال کبالت مخلوط کرده، آسیاب می‌کردند.سفالگران لالجین رنگهای زیر را می‌شناسند و برای لعاب دادن سفالهای خود به کار می‌برند:

رنگ سبز – برای درست کردن رنگ سبز ماده‌های زیر را به کار می‌برند:

۱- قلیا – و آن گیاهی است که در شوره زار می‌روید. قلیای سفالگران باید شیرین باشد. قلیای شور را در ساختن صابون به کار می‌برند. قلیا رادر کوره‌ای چنان می‌سوزانند که شعله ور نشود و به هم بچسبد و به رنگ سیاه در آید. هر بار قلیای سوخته را سفالگران شش تا هفت ریال می‌خرند و آن را می‌کوبند و نرم می‌کنند.

۲-سنگ سفید – سنگهای سفید را از بستر رودخانه‌های اطراف لالجین فراهم می‌کنند و سفالگران آن را می‌کوبند و خرد می‌کنند.
طرز تهیه لعاب ظروف سفالی

۳- شیشه – ده من قلیا و ده من سنگ سفید را کوبیده را درهم می‌کند و برخاکستر نرمی که در پیرامون آتش کوره‌است می‌ریزند تا آب شود. ماده‌ای که از گداخته و در هم شدن قلیا و سنگ به دست می‌آید « شیشه » می‌نامند.

۴- سرب پخته – سه من را در تابه‌ای (توا) می‌ریزند و آن تابه را در کوره می‌گذارند. سرب کم کم آب می‌شود و پس از آن که تمام آن گداخته شد کمی کمتراز یک من قلع در آن می‌اندارند تا پس از آب شدن با سرب آمیخته گردد. بر روی این همبسته گدازان چیزی مانند خاکستر پدیدار می‌شود که آن را با سیخی به کنار تابه می‌کشند و آن رفته رفته خود را می‌گیرد و به رنگ زرد زرنیخی در می‌آید و این کار چندان ادامه می‌یابد که تمام همبسته به همان صورت در آید. ماده‌ای که به این روش در کنار تابه فراهم آمده بسیار داغ است و کمی قلع در آن می‌اندازند تا به بینند جرقه‌ای از آن می‌جهد یا نه. اگر جست می‌گویند سرب پخته‌است و آن را آهسته آهسته در ظرفی به نام « چیقاوان» که دو دسته چوبی می‌گذارند تا خنک شود.

۵- مس سوخته – مقداری مس ( دَم قیچی) را بر خاکستر پیرامون آتش کوره می‌ریزند تا بسوزد. از سوختن آن، ماده‌ای مانند خاکستر به دست می‌آید که « مس سوخته» نامیده می‌شود. ۶- لاجورد- مقداری لاجورد طبیعی را ( که آن را لاجورد خارجی می‌نامند) بر سنگی می‌ریزند و سپس سنگ دیگری می‌سایند و کم کم آب به آن می‌افزایند تا به صورت آبگون در آید.

۷- پستاهی – دو من شیشه ( نگاه کنید به بالا)، دو من سرب پخته و یک من سنگ سفید را درهم می‌کنند و آن را در دستگاهی به نام اسیاب بیرون می‌آید سفید چرکین است و آن را یک « معیار» یا یک « پستاهی» می‌نامند.

ساختن رنگ سبز ۱۸۰ مثقال لاجورد در هم و در آسیاب آمیخته و نرم می‌کنند. ماده آبگونی که به دست می‌آید رنگ سبزی است که می‌خواهند ولی در این هنگام سفید و چرکین است و سبزی ان پس از پخته شدن سفال در کوره پدیدار می‌شود. این آبگون را از کنان می‌گذارنند تا برای رنگ‌آمیزی آماده شود.

رنگ زرد – دومن سنگ سفید و دو من سرب پخته را باهم می‌آمی‌زند و در « توا» می‌ریزند وآن را در کوره می‌گذارند تا به صورت خمیر در آید. سپس آن را با سیخی از « توا» بیرون می‌آورند و در ظرف پر از آبی می‌ریزند. چون این آب سرد وآن خمیر داغ است به زودی خمیر در آب به صورت ماده‌ای خشک و پوک در می‌آید که آن را می‌کوبند در آسیاب با آب نرم و آبگون می‌کنند و از کتان می‌گذارنند.

رنگ قهوه‌ای – یک پستاهی و نیم من ملغ کویبده در آسیاب می‌ریزند و با افزودن آب، آبگونی درست می‌کنند و سپس آن را از کتان می‌گذرانند. اگر « ملغ» بیش از نیم من باشد رنگ سیاه و اگر کمتر باشد رنگ سرکه‌ای از آن به دست می‌آید.

رنگ لاجوردی – هشت من سرب پخته و یک من قلع را در کوره آب می‌کنند و می‌گذارند سرد شود و سپس آن را می‌کوبند و دو من از این کوبیده را با یک من سنگ سفید و دومن شیشه و ۳۶ مثقال لاجورد می‌آمی‌زند و با آب در آسیاب نرم می‌کنند و آن را از کتان می‌گذرانند. کوزه‌های ترشی و مربا با رنگهای گوناگون.

لعاب‌کاری برای لعاب کاری ( رنگ لعابی دادن به سفالینه‌های کوچک، انها را در رنگی که می‌خواهند فرو می‌برند تا همه جای آنها از لعاب پوشیده شود و سپس رنگ کَعْبْ آنها را پاک می‌کنند تا هنگام پختن که سفالینه‌ها را روی هم می‌چینند، به یکدیگر نچسبند. برای لعاب کاری ظرفهای بزرگ، رنگ را با کاسه کوچکی روی می‌ریزند.

برای این که بدانند غلظت رنگ به اندازه‌است یا نه نخست یک سفالینه را در آن فرو می‌برند و بیرون می‌آورند و سپس با خراشیدن رنگی که بر روی آن نشسته و دیدن قطر آن رنگ میزان غلظت را در می‌یابند. اگر غلظت زیاد بود به اندازه لازم آب می‌افزایند و اگر کم بود رنگ را در آفتاب یا نزدیکی کوره می‌گذارند تا اندکی از آن آب بخار شود. البته این روش لعابکاری در ظرفهائی به کار می‌رود که سراسر آنها باید یک رنگ باشد و نقش و نگار نداشته باشد. در لعاب کاری لانجین و کوزه که هم بزرگ و هم کلفت هستند، لعابی از پستاهی و ۱۸۰ مثقال سرب پخته به کار می‌برند و ماده دیگری به آن نمی‌افزایند.


 


 


                 


 


 


 

طرز تهیه لعاب ظروف سفالی
طرز تهیه لعاب ظروف سفالی
9

یک دیدگاه برای “طرز تهیه لعاب ظروف سفالی”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *